Yabancı Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın bulundukları ülke mahkemelerinde aldıkları boşanma kararları, Türkiye'de kendiliğinden geçerlilik kazanmamaktadır. Yabancı bir mahkeme tarafından verilen boşanma kararının Türkiye'de hukuki olarak hüküm ve sonuç doğurabilmesi, bu kararın tanınması veya tenfizi işlemine bağlıdır.

Av. Selin Kan Demirkaya Hukuk Bürosu olarak, yurtdışında alınan boşanma kararlarının Türkiye'de nüfus kayıtlarına işlenmesi ve icra edilebilir hale gelmesi süreçlerinde müvekkillerimize profesyonel hukuki destek sağlamaktayız. Bu makalemizde, tanıma ve tenfiz davalarının şartlarını, usullerini ve hukuki sonuçlarını detaylıca ele alıyoruz.

Tanıma ve Tenfiz Arasındaki Temel Fark Nedir?

Yabancı mahkeme kararlarının niteliğine göre Türkiye'de açılması gereken dava türü değişiklik göstermektedir:

• Tanıma: Boşanma kararları esas olarak evlilik birliğini sona erdiren, inşai nitelikte (yenilik doğuran) kararlardır. Eğer sadece tarafların boşandığının Türkiye'de kabul edilmesi ve evliliğin sona ermesi isteniyorsa, kararın tanınması yeterlidir.
• Tenfiz: Yabancı boşanma kararı; eşlerin nafaka, velayet, maddi ve manevi tazminat veya evlilik mallarının paylaşımı gibi icra kabiliyeti gerektiren kararlar içeriyorsa, bu yaptırımların Türkiye'de uygulanabilmesi için tenfiz edilmesi zorunludur.

Yabancı Boşanma Kararlarının Tanınması Şartları

Bir yabancı mahkeme kararının Türk mahkemelerince tanınabilmesi için belirli usulî ve asli şartların bir arada bulunması gerekmektedir:

• Mahkeme İlamı Olması: Tanınması istenen karar, yabancı bir adli mahkeme tarafından verilmiş olmalıdır. Noterler, belediyeler veya tek taraflı irade beyanıyla gerçekleştirilen idari boşanmaların doğrudan Türk mahkemelerince dava yoluyla tanınması kural olarak mümkün değildir.
• Özel Hukuk Uyuşmazlığına İlişkin Olması: İlamın bir özel hukuk uyuşmazlığını çözmüş olması gereklidir. Aile hukuku ve boşanma davaları bu kapsama girmektedir.
• Kararın Kesinleşmiş Olması: Yabancı mahkeme ilamının, kararın verildiği ülkenin kanunlarına göre kesinleşmiş olması zorunludur.
• Kamu Düzenine Aykırılık Bulunmaması: Kararın içerdiği hükmün, Türk kamu düzenine "açıkça" aykırı olmaması gerekir. Sadece Türk hukukundan farklı kurallar uygulanarak verilmiş olması, kararın reddi için tek başına bir sebep oluşturmaz.
• Savunma Hakkına Riayet Edilmesi: Davalı tarafın usulüne uygun olarak mahkemeye çağrılmamış olması veya gıyabında haksız yere karar verilmiş olması, itiraz halinde tanımaya engel teşkil eder.

Dava Açmadan Doğrudan Tescil Mümkün mü? (İdari Tanıma Yolu)

Yakın zamanda Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 27/A maddesi ile getirilen düzenleme sayesinde, bazı durumlarda dava açmaya gerek kalmadan yabancı boşanma kararları doğrudan nüfus kütüklerine tescil edilebilmektedir.

Bu kolaylıktan faydalanabilmek için;

• Tarafların bizzat veya yetkilendirdikleri vekilleri aracılığıyla birlikte başvuru yapması şarttır.
• Taraflardan birinin vefat etmiş olması veya yabancı uyruklu olması halinde, Türk vatandaşı olan taraf veya vekili tek başına başvuru yapabilir.
• Kararın verildiği ülke kanunlarına göre kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması aranır.

Not: Şartların sağlanamaması durumunda idari başvuru reddedilirse, MÖHUK kapsamında Türk mahkemelerinde tanıma davası açılması zorunludur.

Görevli Mahkeme ve Dava Usulü

Tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkemeler Aile Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise sırasıyla; davalının Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesi, sakini olduğu yer mahkemesi veya Türkiye'de bir adresi yoksa Ankara, İstanbul ya da İzmir mahkemeleridir.

Bu davalar basit yargılama usulüne tabidir. Sadece boşanan eşler değil, kararın tanınmasında hukuki menfaati bulunan herkes (örneğin mirasçılar veya ikinci eş) bu davayı açma hakkına sahiptir.

Tanıma Kararının Etkisi ve Zamanaşımı

Yabancı boşanma kararı Türk mahkemelerince tanındığında, bu karar tıpkı bir Türk mahkemesinden çıkmış gibi kesin hüküm ve kesin delil etkisi kazanır. Tanınan karar, Türk mahkemesinin karar verdiği tarihten itibaren değil, yabancı mahkemenin kararının kesinleştiği tarihten itibaren geriye dönük olarak hüküm ifade eder.

Ancak çok önemli bir istisna vardır: Evliliğin boşanma ile sona ermesine bağlı olarak açılabilecek maddi/manevi tazminat veya mal rejiminin tasfiyesine yönelik davalarda öngörülen zamanaşımı süreleri, yabancı ilamın değil, Türk mahkemesinin verdiği tanıma/tenfiz kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu durum, yurtdışında boşanmış müvekkillerimizin Türkiye'deki mali haklarını korumaları açısından hayati öneme sahiptir.

Av. Selin Kan Demirkaya Hukuk Bürosu olarak, uluslararası aile hukuku alanındaki tecrübemizle, yurtdışındaki boşanma kararlarınızın Türkiye'de en hızlı ve sorunsuz şekilde tanınması/tenfizi işlemlerini bizzat yürütmekteyiz. Sürecin her aşamasında profesyonel hukuki destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.